Nộp lại tiền tỷ – “Kim bài miễn ¢нυиɢ тнâи” cho quan chức “ɴнúɴԍ cнàм”? Tại sao
Đăng vào 5:44 am

Điều 40 BLHS năm 2015 thể hiện tính chất khoan hồng, nhân đạo trong việc áp dụng hình phạt. Tuy nhiên, không phải cứ phạm tội, đến khi bị tuyên án t.ử.h.ì.n.h thì nộp lại tiền sẽ được thoát án t.ử.h.ì.n.h.

Dư luận băn khoăn, liệu rằng việc nộp tiền tỷ khắc phục hậu quả có phải là “kim bài miễn tử” đối với tội phạm t.h.a.m ô, t.h.a.m.n.h.ũ.n.g không?

“Quay xe”, nộp triệu đô tại tòa để thoát án tử

Những năm gần đây, tại các phiên tòa x,ử các b.ị c.á.o phạm tội liên quan đến kinh tế, chức vụ hoặc t.h.a.m ô, t.h.a.m.n.h.ũ.n.g, việc người phạm tội nộp tiền để khắc phục hậu quả nhằm hưởng sự khoan hồng của pha’p luật dần trở nên phổ biến.

Đầu tháng 12/2021, TAND TP Hà Nội xe’t x,ử cựu Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Đức Chungcùng hai đồng phạm trong v.ụ a’n liên quan đến việc mua độc quyền chế phẩm Redoxy-3C. Tại v.ụ a’n này, ông Chung bị t.r.u.y t.ố, xe’t x,ử về tội “Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ” theo quy định tại khoản 3, Điều 356 Bộ luật H.i`.n.h s.ư. (BLHS) năm 2015, có khung hình phạt từ 10-15 năm tù.

Gia đình nộp 10 tỷ đồng, cựu Chủ tịch Hà Nội Nguyễn Đức Chung nhận án dưới mức thấp nhất của khung hình phạt (Ảnh: CTV).

Thực hành quyền công tố và kiểm s.á.t xe’t x,ử tại tòa, đại diện Viện KSND TP Hà Nội đã đề nghị Tòa án cấp sơ thẩm t.u.y.ê.n p.h.a.t cựu Chủ tịch Hà Nội mức án từ 10-12 năm tù theo đúng t.ộ.i d.a.n.h bị t.r.u.y t.ố.

“Không phải cứ nộp tiền là thoát án t.ử.h.ì.n.h” – luật sư Tạ Anh Tuấn, Trưởng Văn phòng Luật sư Bách Gia Luật và Liên danh.

Tuy nhiên, quá trình tranh tụng, luật sư bào chữa cho ông Chung đã bổ sung thêm tài liệu mới tại phiên tòa là phiếu nộp tiền của gia đình b.ị c.á.o này nộp số tiền 10 tỷ đồngcho Cục Thi hành án dân sự TP Hà Nội. Đây là khoản tiền của gia đình b.ị c.á.o Chung nộp nhằm bảo lãnh cho trường hợp ông Chung bị tuyên phải chịu trách nhiệm bồi thường t.h.i.e.t h.a.i trong v.ụ a’n thì sẽ khấu trừ vào số tiền bảo lãnh này.

Ghi nhận tình tiết mới này, đại diện VKS đã quyê’t định thay đổi mức án đề nghị đối với b.ị c.á.o Nguyễn Đức Chung từ 10-12 năm tù xuống còn từ 8-10 năm tù. Tại bản án sơ thẩm, TAND TP Hà Nội đã quyê’t định t.u.y.ê.n p.h.a.t b.ị c.á.o Nguyễn Đức Chung 8 năm tù, buộc b.ị c.á.o phải liên đới bồi thường 25 tỷ đồng cho nguyên đơn dân sự (ghi nhận việc gia đình b.ị c.á.o đã nộp 10 tỷ đồng).

Trước phiên x,ử ông Chung không lâu, đầu tháng 11/2021, cựu Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Tình báo (Bộ Công an) Nguyễn Duy Linh bị đưa ra xe’t x,ử về tội “Nhận h.ố.i l.ộ” theo khoản 4, Điều 354 BLHS 2015, có mức hình phạt tù từ 20 năm, chung thân hoặc t.ử.h.ì.n.h.

Cựu Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Tình báo Nguyễn Duy Linh (Ảnh: TTXVN).

Sau khoảng thời gian đầu chối tội, ông Linh bất ngờ “quay xe”, thừa nhận hành vι ρнâ.м tội; đồng thời tác động gia đình nộp đủ số tiền 5 tỷ đồng nhận h.ố.i l.ộ. Ghi nhận tình tiết này, HĐXX sau đó đã t.u.y.ê.n p.h.a.t cựu Phó Tổng cục trưởng Tổng cục Tình báo 14 năm tù, dưới mức thấp nhất của khung hình phạt.

Một trường hợp đáng chú ý là cựu Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông Nguyễn Bắc Son. Cuối tháng 12/2019, tại phiên sơ thẩm, ông Son bị đại diện VKS đề nghị tuyên án t.ử.h.ì.n.h về tội “Nhận h.ố.i l.ộ” trong vụ mua bán cổ phần tại AVG.

Cựu Bộ trưởng Nguyễn Bắc Son lĩnh án chung thân (Ảnh: CTV).

Quá trình phiên tòa diễn ra, gia đình ông Son đã nộp tiền, khắc phục hoàn toàn số tiền 3 triệu USD mà b.ị c.á.o Son nhận h.ố.i l.ộ. Xét tình tiết giảm nhẹ này, HĐXX cho rằng không cần thiết phải áp dụng hình phạt cao nhất là t.ử.h.ì.n.h đối với b.ị c.á.o Nguyễn Bắc Son. Ông Son sau đó bị tuyên án chung thân ở cả 2 cấp x,ử sơ thẩm và phúc thẩm.

Đặc biệt hơn, cựu Tổng Giám đốc Ngân hàng Thương mại cổ phần Đại Dương (OceanBank) Nguyễn Xuân Sơn đã thoát án t.ử.h.ì.n.h sau khi bị 2 cấp tòa sơ thẩm và phúc thẩm tuyên mức án cao nhất.

Tại bản án phúc thẩm v.ụ a’n xảy ra tại OceanBank được tuyên ngày 4/5/2018, ông Sơn bị tuyên án t.ử.h.ì.n.h về 3 t.ộ.i d.a.n.h: “Cố ý làm trái quy định của Nhà nước về quản lý kinh tế gây hậu quả n.g.h.i.ê.m t.r.ọ.n.g”, “Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiê’m đ.o.ạ.t tài sản” và “Tham ô tài sản”.

Cựu Tổng Giám đốc OceanBank Nguyễn Xuân Sơn thoát án t.ử.h.ì.n.h (Ảnh: CTV).

Bản án phúc thẩm nhận định, b.ị c.á.o Sơn đã rất thành khẩn khai báo, tích cực hợp tác với các cơ quan chức năng, nhất là trong giai đoạn phúc thẩm. Vợ b.ị c.á.o đã nộp 5 tỷ đồng khắc phục hậu quả cho b.ị c.á.o. Hiện b.ị c.á.o còn nhiều tài sản nhưng đang bị kê biên. Ngoài ra, một doanh nhân là bạn của b.ị c.á.o Sơn đã đồng ý cho gia đình b.ị c.á.o vay 32 tỷ đồng để chuộc số tài sản bị kê biên. Số tiền 37 tỷ đồng vừa đủ để nộp khắc phục hậu quả, đúng bằng 3/4 số tiền 49 tỷ đồng b.ị c.á.o Sơn bị quy kết t.h.a.m ô.

Từ đó, Tòa phúc thẩm kiến nghị Chánh án TAND Tối cao xem xét giảm hình phạt cho b.ị c.á.o Sơn từ t.ử.h.ì.n.h xuống chung thân sau khi b.ị c.á.o Sơn khắc phục ít nhất 3/4 hậu quả.

Theo nguồn tin của PV Dân trí, sau phiên phúc thẩm, gia đình b.ị c.á.o Sơn đã khắc phục hơn 3/4 số tiền được x.á.c định là hậu quả mà ông Sơn gây t.h.i.e.t h.a.i. Chánh án TAND Tối cao đã có quyê’t định giảm hình phạt cho cựu Tổng Giám đốc OceanBank xuống chung thân.

“Kim bài miễn tử” với quan chức “nhúng chàm”?

Theo thống kê của Bộ Tư pha’p, trong năm 2021, các cơ quan thi hành án đã thu được trên 9.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, công tác thi hành án dân sự nói chung và thu hồi tài sản nói riêng phụ thuộc rất nhiều vào các giai đoạn t.ố t.ụ.n.g trước đó, đặc biệt là việc áp dụng các biện pha’p bảo đảm, kê biên tài sản của người phạm tội, ngăn ngừa hành vi tẩu tán tài sản, tiếp tay tẩu tán tài sản.

Đại gia Hứa Thị Phấn tại một phiên tòa (Ảnh: CTV).

Thực tế cho thấy, vụ việc nào cơ quan t.ố t.ụ.n.g tích cực truy tìm, áp dụng các biện pha’p kê biên, phong tỏa thì vụ việc đó có khả năng thu hồi rất cao. Ngược lại, có một số vụ việc đương sự lợi dụng kẽ hở của pha’p luật để tẩu tán tài sản.

Điển hình, vụ Phạm Thị Bích Lương (cựu Giám đốc Agribank Nam Hà Nội) và Ninh Văn Quỳnh (cựu Kế toán trưởng kiêm Trưởng ban Tài chính kế toán và Kiểm toán PVN), đương sự đã chuyển nhượng tài sản ngay trước khi bị k.h.ở.i t.ố, trong quá trình điều tra và ngay trước khi xe’t x,ử sơ thẩm.

Một số bản án tòa án tuyên với số tiền thu hồi đặc biệt lớn nhưng tài sản để đảm bảo thi hành án rất ít. Vụ Huỳnh Thị Huyền Như (cựu Phó Trưởng phòng quản lý rủi ro Vietinbank chi nhánh TPHCM) có số tiền phải thi hành hơn 11.000 tỷ đồng nhưng số tài sản kê biên ước tính chỉ hơn 500 tỷ đồng; vụ Phạm Thị Bích Lương số tiền phải thi hành hơn 2.500 tỷ đồng nhưng tài sản kê biên, x,ử lý chưa được 10 tỷ đồng.

Không thu hồi được 1.376 tỷ đồng của Phạm Thị Bích Lương- cựu Giám đốc Chi nhánh Agribank Nam Hà Nội (Ảnh: CTV).

Đánh giá về việc người phạm tội nộp tiền khắc phục hậu quả v.ụ a’n để được hưởng mức án khoan hồng, luật sư Đỗ Tùng Dương – Văn phòng luật sư Bách Gia Luật và Liên danh (Đoàn Luật sư TP Hà Nội) – cho rằng, đây là điểm mới của BLHS năm 2015.

Theo khoản 3, Điều 40 BLHS năm 2015, có ba trường hợp không áp dụng hình phạt t.ử.h.ì.n.h, trong đó có trường hợp: “Người bị kết án t.ử.h.ì.n.h về tội t.h.a.m ô tài sản, tội nhận h.ố.i l.ộ mà sau khi bị kết án đã chủ động nộp lại ít nhất ba phần tư tài sản t.h.a.m ô, nhận h.ố.i l.ộ và hợp tác tích cực với cơ quan chức năng trong việc pha’t hiện, điều tra, x,ử lý tội phạm hoặc lập công lớn”.

Luật sư Đỗ Tùng Dương (Ảnh: CTV).

Luật sư Dương nhận định, đây là điểm mới của BLHS năm 2015 so với quy định của BLHS năm 1999. Nó có ý nghĩa q.u.a.n t.r.ọ.n.g trong việc thu hồi tài sản Nhà nước bị thất thoát, chiê’m đ.o.ạ.t. Bởi, mục tiêu cuối cùng trong việc x,ử lý các v.ụ a’n kinh tế, t.h.a.m.n.h.ũ.n.g là thu hồi tối đa tài sản t.h.a.m ô, h.ố.i l.ộ. Nếu x,ử lý t.ử.h.ì.n.h tội phạm t.h.a.m.n.h.ũ.n.g thì Nhà nước không thu hồi lại được tiền, tài sản bị chiê’m đ.o.ạ.t và mục đích cuối cùng không đạt được.

Vì vậy, quy định tại Điều 40 BLHS năm 2015 khuyến khích người phạm tội ăn năn hối cải, tự nguyện bồi hoàn tài sản chiê’m đ.o.ạ.t trái pha’p luật, có các biện pha’p khắc phục hậu quả, giúp Nhà nước thu hồi tài sản một cách thuận lợi nhất.

Tuy nhiên, việc người bị kết án t.ử.h.ì.n.h nộp lại 3/4 tài sản chỉ là một trong những điều kiện “cần” để được xem xét không thi hành án t.ử.h.ì.n.h. 1/4 tài sản còn lại b.ị c.á.o vẫn phải nộp lại theo quy định và người phạm tội vẫn phải chịu hình phạt tù không có thời hạn (tù chung thân).

Ngoài việc khắc phục 3/4 tài sản t.h.a.m ô, h.ố.i l.ộ, điều kiện “đủ” là người bị kết án t.ử.h.ì.n.h phải hợp tác tích cực với cơ quan chức năng trong việc pha’t hiện, điều tra, x,ử lý tội phạm hoặc lập công lớn. Khi hội đủ 2 điều kiện “cần” và “đủ”, người bị kết án t.ử.h.ì.n.h sẽ được Chánh án TAND Tối cao chuyển hình phạt t.ử.h.ì.n.h thành hình phạt tù chung thân.

Đồng quan điểm với luật sư Đỗ Tùng Dương, Tiến sĩ, luật sư Đặng Văn Cường (Văn phòng luật sư Chính Pháp, Đoàn Luật sư TP Hà Nội) nhấn mạnh thêm, nếu không hiểu đúng quy định trên, có thể người có chức vụ, quyền hạn sẽ mắc sai lầm khi cho rằng việc bồi thường khắc phục hậu quả là “kim bài miễn tử” đối với “quan tham”.

Luật sư Đặng Văn Cường k.i.n.h h.o.à.n.g giá, quy định tại Điều 40 BLHS năm 2015 thể hiện tính chất khoan hồng, nhân đạo trong việc áp dụng hình phạt; cho thấy khả năng cải tạo, giáo dục của con người; đồng thời, cơ hội được sống, được chuộc lại lỗi lầm vẫn luôn mở ra kể cả trong những tình huống người phạm tội đang đối mặt với cái ch.ê’t do hành vi vι ρнâ.м pha’p luật đặc biệt n.g.h.i.ê.m t.r.ọ.n.g của mình.

“Tuy nhiên, không phải cứ phạm tội, cứ t.h.a.m ô, nhận h.ố.i l.ộ, đến khi bị tuyên án t.ử.h.ì.n.h thì nộp lại tiền sẽ được thoát án t.ử.h.ì.n.h. Nhận thức như vậy là sai lầm và không phù hợp với chính sáchpha’p luật hiện nay. Quy định này không phải là “kim bài miễn tử”, không phải là cơ hội để cho các đối tượng không ngần ngại thực hiện hành vi t.h.a.m ô, nhận h.ố.i l.ộ!” – luật sư Cường nhận định.

Phân tích về điều kiện “cần” và “đủ” trong Điều 40 BLHS năm 2015, luật sư Cường nhấn mạnh, trường hợp không có căn cứ cho thấy người phạm tội đã hợp tác tích cực với cơ quan chức năng trong việc pha’t hiện tội phạm, điều tra, x,ử lý tội phạm hoặc lập công lớn thì dù đã nộp lại 100% tài sản do phạm tội mà có thì vẫn không thoát án t.ử.h.ì.n.h.

“Nộp tiền khắc phục hậu quả hành vι ρнâ.м tội không phải là ‘kim bài miễn tử’ của quan tham” – Tiến sĩ, luật sư Đặng Văn Cường.

Ngoài ra, theo luật sư Cường, pha’p luật Việt Nam quy định người bị kết án t.ử.h.ì.n.h vẫn có quyền khiếu nại theo thủ tục Giám đốc thẩm, tái thẩm; đồng thời có đơn đề nghị xin miễn tội ch.ê’t gửi đến Chủ tịch nước. Trường hợp được Chủ tịch nước ân giảm, được đặc xá, đại xá, người phạm tội cũng có thể được miễn thi hành án t.ử.h.ì.n.h.

“Bởi vậy, đối với người đã bị kết án t.ử.h.ì.n.h, cánh cửa cuộc đời họ không hoàn toàn đã đóng lại, pha’p luật Việt Nam vẫn có cơ hội để họ có hy vọng về sự sống, dù hy vọng đó là mong manh.

Với người phạm tội t.h.a.m ô, nhận h.ố.i l.ộ, việc bồi thường khắc phục hậu quả trong giai đoạn thi hành án cũng là một cơ hội, cùng với các điều kiện khác thì họ có thể được sống. Đó là những quy định thể hiện tính chất nhân đạo, khoan hồng của pha’p luật và mở rộng cơ hội cho người thi hành án, kể cả trường hợp họ đang chờ thi hành bản án t.ử.h.ì.n.h.

Quy định về việc tội phạm t.h.a.m ô, nhận h.ố.i l.ộ bồi thường khắc phục thì không phải thi hành án t.ử.h.ì.n.h không phải là một quy định đ.ặ.c.q.u.y.ề.n, đặc lợi. Quy định này hoàn toàn phù hợp với chính sách h.i`.n.h s.ư. hiện nay, phù hợp với sự kết hợp hài hòa giữa khoan hồng và nghiêm trị trong chính sách h.i`.n.h s.ư. và chính sách xe’t x,ử h.i`.n.h s.ư. của Việt Nam!” – luật sư Đặng Văn Cường nói.


Bài viết liên quan